Kiểm dịch thực vật là gì? Quy trình, hồ sơ và thủ tục thực hiện
Kiểm dịch thực vật là gì và doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì để lô hàng nông sản hoàn tất thủ tục tại cửa khẩu quốc tế? Đây là thủ tục theo quy định nhằm hạn chế sinh vật gây hại xâm nhập và lây lan, đồng thời xác nhận hàng hóa đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của nước nhập khẩu. Trong bài viết này, SASAKI làm rõ khái niệm, hồ sơ và quy trình thực hiện thủ tục kiểm dịch thực vật. Bài viết cũng giới thiệu giải pháp cấp đông sâu hỗ trợ doanh nghiệp bảo quản nông sản sau thu hoạch.
Kiểm dịch thực vật là gì?
Kiểm dịch thực vật (Phytosanitary) là hoạt động quản lý nhà nước nhằm hạn chế sự xâm nhập và lây lan của sinh vật gây hại như sâu bệnh và các loài gây hại khác. Hoạt động này được thực hiện giữa các vùng trong nước và giữa Việt Nam với nước ngoài.
Đối với hàng nhập khẩu có nguồn gốc thực vật hoặc thuộc diện kiểm dịch, cơ quan chức năng thực hiện kiểm tra nhằm phát hiện sinh vật gây hại và theo dõi nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam. Với hàng xuất khẩu, kiểm dịch thực vật giúp xác định lô hàng có đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của nước nhập khẩu hay không.
Kiểm dịch thực vật giúp hạn chế sinh vật gây hại, bảo vệ nông sản xuất nhập khẩu
Không phải tất cả hàng hóa có nguồn gốc thực vật đều áp dụng cùng một yêu cầu kiểm dịch. Doanh nghiệp cần căn cứ vào loại hàng, mục đích xuất nhập khẩu và quy định của Việt Nam cũng như nước đối tác để xác định nghĩa vụ kiểm dịch. Nếu lô hàng thuộc diện kiểm dịch nhưng chưa hoàn thành thủ tục theo quy định, hàng có thể chưa được thông quan.
Xem thêm: C/O Form E là gì? Điều kiện, hồ sơ và thủ tục cấp theo ACFTA
Những mặt hàng nào phải kiểm dịch thực vật?
Theo Thông tư 14/2024/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, danh mục vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật bao gồm nhiều nhóm hàng có nguồn gốc thực vật và sinh vật gây hại. Các nhóm chính gồm:
- Thực vật và các bộ phận của cây: Cây sống, củ, quả, hạt, hoa, lá, thân, cành, rễ và vỏ cây thuộc danh mục quy định
- Sản phẩm có nguồn gốc thực vật: Bột, tinh bột thực vật, tinh bột sắn, tấm, cám, khô dầu, sắn lát, cọng thuốc lá, bông thô, phế liệu bông, sợi thô, xơ tự nhiên, rơm, rạ và thực vật thủy sinh thuộc diện kiểm dịch
- Gỗ và sản phẩm từ gỗ: Gỗ tròn, gỗ xẻ, pallet gỗ và một số vật liệu có nguồn gốc thực vật như mùn cưa, mùn dừa
- Nấm và giá thể trồng cây: Các loại nấm, giá thể trồng cây thuộc diện kiểm dịch, trừ những trường hợp được loại trừ theo quy định
- Thức ăn chăn nuôi: Một số loại thức ăn chăn nuôi có nguồn gốc thực vật thuộc danh mục kiểm dịch
- Kén tằm và sinh vật gây hại: Kén tằm, gốc rũ kén và côn trùng, nhện, nấm bệnh, tuyến trùng, vi khuẩn, virus cùng các sinh vật khác thuộc danh mục, phục vụ nghiên cứu hoặc giám định theo quy định
Các bộ phận thực vật thuộc diện kiểm dịch gồm cây sống, củ, quả, hạt, hoa, lá, thân, cành, rễ và vỏ cây
Danh mục trên mang tính khái quát. Khi xuất nhập khẩu, doanh nghiệp cần đối chiếu tên hàng, thành phần, mức độ chế biến và các trường hợp loại trừ trong văn bản pháp luật hiện hành để xác định nghĩa vụ kiểm dịch thực vật. Đặc biệt, với hàng nhập khẩu, cần kiểm tra thêm liệu mặt hàng có thuộc diện phải phân tích nguy cơ dịch hại trước khi nhập khẩu hay không.
Mục đích của kiểm dịch thực vật
Kiểm dịch thực vật giúp theo dõi nguy cơ sinh vật gây hại lây lan qua hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời xác nhận lô hàng đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của nước nhập khẩu. Các mục đích chính gồm:
- Hạn chế sinh vật gây hại lây lan: Theo dõi sâu bệnh và các sinh vật gây hại có thể xâm nhập qua thực vật, sản phẩm thực vật hoặc vật thể thuộc diện kiểm dịch
- Đáp ứng yêu cầu nhập khẩu: Xác nhận lô hàng đáp ứng các điều kiện kiểm dịch thực vật cụ thể do nước nhập khẩu quy định
- Cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật: Cung cấp chứng từ chính thức theo mẫu quy định để phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu khi mặt hàng thuộc diện yêu cầu
- Bảo vệ sản xuất nông nghiệp và hệ sinh thái: Hạn chế nguy cơ đưa sinh vật gây hại từ nước ngoài vào, góp phần bảo vệ cây trồng và môi trường
- Tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế: Giúp doanh nghiệp chứng minh tình trạng kiểm dịch của lô hàng và hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu
Thủ tục cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu
Thủ tục cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu được thực hiện theo Văn bản hợp nhất số 19/VBHN-BNNPTNT năm 2024, hợp nhất các quy định tại Thông tư 33/2014/TT-BNNPTNT và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Quy trình gồm các bước chính sau:
Hồ sơ đăng ký kiểm dịch thực vật nhập khẩu
Chủ hàng chuẩn bị 01 bộ hồ sơ gồm các giấy tờ sau:
- Giấy đăng ký kiểm dịch thực vật: Theo mẫu tại Phụ lục I của Thông tư 33/2014/TT-BNNPTNT
- Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật của nước xuất khẩu: Nộp bản chính, bản sao chụp hoặc bản điện tử theo quy định. Nếu nộp bản sao chụp hoặc bản điện tử, chủ hàng phải bổ sung bản chính trước khi được cấp giấy chứng nhận tại Việt Nam
- Giấy phép kiểm dịch thực vật nhập khẩu: Bản chính, bản điện tử hoặc bản sao chứng thực nếu mặt hàng thuộc trường hợp phải có giấy phép
Thủ tục cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu
Trình tự thực hiện thủ tục
Quy trình cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu gồm các bước sau:
- Bước 1: Nộp hồ sơ đăng ký. Chủ hàng nộp hồ sơ cho cơ quan kiểm dịch thực vật có thẩm quyền hoặc thực hiện qua phương thức điện tử nếu thủ tục hiện hành cho phép
- Bước 2: Kiểm tra hồ sơ. Cơ quan kiểm dịch thực vật tiếp nhận, kiểm tra tính hợp lệ và yêu cầu bổ sung nếu hồ sơ chưa đầy đủ
- Bước 3: Kiểm tra lô hàng. Cơ quan kiểm dịch thực vật xác định địa điểm kiểm tra, tiến hành kiểm tra sơ bộ và kiểm tra chi tiết. Cơ quan này lấy mẫu để giám định sinh vật gây hại khi cần thiết
- Bước 4: Cấp giấy chứng nhận hoặc xử lý lô hàng. Nếu lô hàng không nhiễm đối tượng kiểm dịch thực vật của Việt Nam hoặc sinh vật gây hại lạ, cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận. Nếu phát hiện sinh vật gây hại thuộc diện quy định, cơ quan kiểm dịch quyết định biện pháp xử lý phù hợp
Thời hạn giải quyết
Thời hạn cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật nhập khẩu là 24 giờ kể từ khi bắt đầu kiểm dịch, đối với lô hàng đáp ứng điều kiện theo quy định. Nếu cần thêm thời gian vì yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật hoặc không cấp giấy chứng nhận, cơ quan kiểm dịch phải thông báo hoặc trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Những lưu ý khi thực hiện kiểm dịch thực vật
Khi làm thủ tục kiểm dịch thực vật cho hàng xuất khẩu hoặc nhập khẩu, doanh nghiệp cần lưu ý các vấn đề sau để hạn chế sai sót và tránh ảnh hưởng đến tiến độ giao nhận hàng hóa:
- Xác định đúng mặt hàng thuộc diện kiểm dịch: Tra cứu danh mục vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật và danh mục phải phân tích nguy cơ dịch hại theo quy định hiện hành, trong đó có Thông tư 14/2024/TT-BNNPTNT
- Đăng ký kiểm dịch đúng thời điểm: Với hàng xuất khẩu, doanh nghiệp nên liên hệ cơ quan kiểm dịch có thẩm quyền để xác định thời gian đăng ký, kiểm tra và lấy mẫu (nếu cần). Nên bố trí thời gian phù hợp với lịch đóng hàng và lịch tàu để hạn chế nguy cơ chậm tiến độ
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ: Kiểm tra giấy đăng ký kiểm dịch và các chứng từ liên quan theo yêu cầu của từng thủ tục. Hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói, vận đơn và giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất khẩu có thể cần thiết tùy loại hàng và chiều xuất nhập khẩu
SASAKI Shock Freezer™
SASAKI Shock Freezer™: Hỗ trợ nông sản xuất khẩu hạ nhiệt nhanh, hạn chế chảy dịch sau rã đông
Deep Cell Freezing™ -65°C kết hợp gió cưỡng bức rút ngắn thời gian trái cây, rau củ, nông sản sơ chế… đi qua vùng kết tinh -1°C đến -5°C, hỗ trợ hạn chế tinh thể đá lớn, giữ kết cấu, màu sắc và hạn chế chảy dịch sau rã đông, ổn định chất lượng lô hàng trong lưu trữ và vận chuyển quốc tế.
Hotline tư vấn: 0968 723 079
XEM CHI TIẾT MÁY CẤP ĐÔNG SÂUDeep Cell Freezing Technology™ và SASAKI Shock Freezer™ hỗ trợ bảo quản nông sản
Bên cạnh việc hoàn thiện thủ tục kiểm dịch thực vật, doanh nghiệp cần chú trọng khâu bảo quản sau thu hoạch trong quá trình lưu trữ và vận chuyển quốc tế. Đối với nông sản cần cấp đông, quy trình cấp đông ảnh hưởng đến cấu trúc nguyên liệu và lượng dịch thất thoát khi rã đông. Nếu quá trình cấp đông diễn ra chậm, tinh thể đá hình thành trong mô có thể phát triển lớn, làm tăng nguy cơ tổn thương cấu trúc tế bào.
Công nghệ cấp đông sâu Deep Cell Freezing Technology™
SASAKI ứng dụng Deep Cell Freezing Technology™ trên SASAKI Shock Freezer™. Sản phẩm được đưa vào buồng cấp đông -65°C để đi qua vùng kết tinh từ -1 đến -5°C, là vùng dễ hình thành tinh thể đá lớn. Sau cấp đông, sản phẩm được chuyển sang kho đông -18 đến -25°C để bảo quản.
SASAKI Shock Freezer™ có buồng cách nhiệt PU dày 150 mm, vỏ inox SUS 304, hệ thống quạt gió cưỡng bức và khay nhôm AL5052 đột lỗ nhằm hỗ trợ lưu thông khí lạnh trong buồng cấp đông. Hệ thống điều khiển PLC với màn hình cảm ứng 7 inch hỗ trợ vận hành theo chương trình đã cài đặt.
Nhiệt độ tâm sản phẩm được xác định bằng thử nghiệm trên nguyên liệu thực tế, tùy theo loại nông sản, kích thước, cách xếp khay và chương trình vận hành. Cấp đông đúng quy trình góp phần hạn chế tổn thương cấu trúc tế bào và lượng dịch chảy ra khi rã đông. Chất lượng thực tế sau rã đông còn phụ thuộc vào độ tươi của nông sản, khâu sơ chế, đóng gói và nhiệt độ bảo quản.
Cấp đông không phải biện pháp diệt khuẩn, vì vậy nguyên liệu vẫn cần được xử lý vệ sinh đúng cách trước khi cấp đông và sau khi rã đông.
Câu hỏi thường gặp về kiểm dịch thực vật là gì
Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật có thời hạn bao lâu?
Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật (Phytosanitary Certificate) không có thời hạn sử dụng cố định áp dụng chung cho các lô hàng. Thời điểm chứng nhận được chấp nhận phụ thuộc vào quy định của nước nhập khẩu và yêu cầu đối với từng mặt hàng. Doanh nghiệp nên kiểm tra quy định của thị trường đích để xác định thời điểm cấp chứng nhận và thời hạn nộp hồ sơ phù hợp.
Hàng hóa đã qua chế biến có cần kiểm dịch thực vật không?
Hàng hóa đã qua chế biến không phải lúc nào cũng thuộc diện kiểm dịch thực vật. Yêu cầu kiểm dịch phụ thuộc vào loại hàng, mức độ chế biến, nguy cơ mang sinh vật gây hại và quy định của nước xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp cần tra cứu danh mục vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật và yêu cầu riêng của thị trường liên quan trước khi làm thủ tục.
Có thể đăng ký kiểm dịch thực vật trực tuyến không?
Có. Doanh nghiệp có thể đăng ký kiểm dịch thực vật trực tuyến thông qua hệ thống dịch vụ công hoặc cổng một cửa điện tử được cơ quan có thẩm quyền áp dụng cho thủ tục tương ứng. Hồ sơ, phương thức nộp và quy trình xử lý có thể khác nhau tùy loại hàng hóa và thủ tục xuất khẩu hoặc nhập khẩu. Doanh nghiệp nên kiểm tra hướng dẫn hiện hành trước khi đăng ký.
Nông sản nên được bảo quản thế nào sau khi hoàn tất kiểm dịch?
Sau khi hoàn tất kiểm dịch, nông sản cần được bảo quản theo đặc tính từng loại và yêu cầu của đối tác nhập khẩu. Đối với nông sản cần cấp đông, quy trình cấp đông, đóng gói và nhiệt độ kho cần được xây dựng phù hợp với nguyên liệu.
Nhiệt độ kho bảo quản nông sản cấp đông là bao nhiêu?
Sau cấp đông, sản phẩm được chuyển sang kho đông -18 đến -25°C để bảo quản. Nhiệt độ kho cần ổn định trong suốt quá trình lưu trữ và vận chuyển. Dao động nhiệt độ có thể ảnh hưởng đến cấu trúc nông sản và lượng dịch thất thoát khi rã đông.
Cấp đông có thay thế được thủ tục kiểm dịch thực vật không?
Không. Cấp đông không phải thủ tục kiểm dịch và không phải biện pháp diệt khuẩn. Doanh nghiệp vẫn cần hoàn thành thủ tục theo quy định của cơ quan có thẩm quyền và nước nhập khẩu, đồng thời xử lý vệ sinh nguyên liệu đúng cách.
Vì sao nên thử cấp đông trên mẫu nông sản thực tế?
Mỗi loại nông sản có kích thước, độ dày và độ tươi khác nhau. Thử nghiệm trên nguyên liệu thực tế giúp xác định chương trình cấp đông phù hợp, đo nhiệt độ tâm sản phẩm và đánh giá chất lượng sau rã đông trước khi áp dụng ở quy mô sản xuất.
Kết luận
Hiểu rõ kiểm dịch thực vật là gì, quy định và thủ tục liên quan giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch và hạn chế chậm trễ trong quá trình xuất nhập khẩu nông sản. Bên cạnh việc tuân thủ quy định pháp lý, doanh nghiệp cần chú trọng khâu bảo quản nông sản trong quá trình lưu trữ và vận chuyển quốc tế, đồng thời xây dựng quy trình cấp đông phù hợp với đặc tính từng loại nguyên liệu.
Nông sản xuất khẩu
Đăng ký test nông sản cấp đông tại SASAKI
Mang mẫu nông sản thực tế (trái cây, rau củ, nông sản sơ chế… đúng quy cách và bao gói dự kiến xuất khẩu) đến R&D SASAKI để thử nghiệm cấp đông sâu -65°C, đo nhiệt độ tâm và trực tiếp đánh giá kết cấu, màu sắc, lượng dịch tiết sau rã đông trước khi sản xuất lô hàng quy mô lớn.
Hotline tư vấn: 0968 723 079
ĐĂNG KÝ TEST NÔNG SẢN CẤP ĐÔNGLiên hệ SASAKI để được tư vấn giải pháp cấp đông
Liên hệ SASAKI để tìm hiểu các giải pháp công nghệ bảo quản thực phẩm phục vụ doanh nghiệp xuất khẩu:
SASAKI – Giải pháp công nghệ bảo toàn giá trị thực phẩm
- Hotline Dự Án: 0968 723 079
- CSKH & Kỹ thuật: 0868 560 268
- Email: sales@sasaki.com.vn
- Fanpage: https://www.facebook.com/SasakiVietNamChinhThuc
- Nhà máy sản xuất: Lô 3, đường TS8, KCN Tiên Sơn, Tiên Du, Bắc Ninh
- Văn phòng Hà Nội: Số 5/299 Tây Sơn, Đống Đa, Hà Nội
- Văn phòng TP.HCM: Số 825 Âu Cơ, Phường Phú Thọ Hòa, TP. Hồ Chí Minh

Nguyễn Mạnh Hà là Chuyên gia Giải pháp Công nghệ Chế biến với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành chế tạo máy và công nghệ. Ông chuyên tư vấn giải pháp tổng thể từ lựa chọn công nghệ, thiết kế dây chuyền, tối ưu công suất đến quy hoạch nhà máy, với chuyên môn về sấy lạnh, sấy thăng hoa, cấp đông sâu, nghiền mát, cô đặc và tiệt trùng. Ông đã đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp trong tối ưu sản xuất và nâng cao giá trị nông sản, thực phẩm Việt.
Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!