Hướng dẫn chi tiết cách trồng nấm mỡ đúng kỹ thuật

Cách trồng nấm mỡ đúng kỹ thuật để tăng sản lượng là điều mà nhiều người dân quan tâm, do loại nấm này có phương pháp trồng phức tạp hơn nấm sò, nấm rơm,… Nấm mỡ được chế biến thành rất nhiều món ngon và có lợi cho sức khỏe, do đó, chúng được trồng rất phổ biến.

Điều kiện tự nhiên phù hợp với nấm mỡ 

Nấm mỡ được trồng chủ yếu ở nước ta là Agaricus bisporus, ngoài ra còn các chủng A.blazei, A,bitorquis (màu nâu). Chúng có đặc tính sinh học là:

Kỹ thuật trồng nấm mỡ 

Trồng nấm mỡ cần áp dụng các kỹ thuật sau:

Thời vụ

Thời vụ trồng nấm kéo dài từ 15/10 – 15/04 năm sau, trong đó, thời gian ủ rơm rạ là 15/10 – 05/12

Nguyên liệu

Có 2 công thức phối trộn nguyên liệu người dân có thể tham khảo

Lượng rơm rạ có thể thay đổi và các chất phụ gia điều chỉnh theo tỷ lệ của công thức. Tuy nhiên,  đống ủ tối thiểu phải có từ 500kg rơm rạ mới đảm bảo lên men sinh nhiệt hữu hiệu.

Làm ướt rơm rạ 

Rơm rạ được làm ướt trong nước vôi (tỷ lệ 10kg vôi đã tôi cho 1 tấn nguyên liệu) bằng các cách sau:

• Cách 1: Nước vôi đã gạn trong đổ từ từ vào bể ngâm cho rơm rạ chìm trong nước khoảng 15 – 30 phút rồi vớt ra ủ đống.
• Cách 2: Ngâm rơm rạ ở kênh rạch, ao hồ,… Khi vớt lên bờ, cứ 1 lớp rạ khoảng 20cm – 30cm sẽ tưới 1 lớp nước vôi (dùng ô doa tưới).
• Cách 3: Rải rơm rạ ra sân bãi, dùng máy bơm hoặc ôdoa phun nước trực tiếp trong nhiều giờ đến khi có màu nâu sẫm, nghĩa là rơm rạ đã đủ ướt.  Lấy nước vôi tưới lên 1 lượt rồi ủ đống.
• Cách 4: Khi trời mưa, tung rơm rạ ra sân, tưới lại lần cuối bằng nước vôi, ủ đống.

Ủ đống: 

Khi đã làm ướt rơm rạ, để ráo nước trong 12 – 24 giờ hoặc 2 – 3 ngày. 

Sàn ủ đống cách mặt đất 15cm – 20cm. Kích thước đống ủ bao gồm rộng 1,5m – 2m, cao 1,6m – 1,8m, dài tùy lượng rơm rạ (1 tấn có chiều dài 4,5m). Cách 1,5m có 1 cọc thông khí. Thể tích ban đầu khoảng 13m³ – 14m³/tấn

Trộn đều đạm SA và đạm Ure. Cứ 1 lớp rơm rạ cao 20cm – 30cm sẽ rắc đều 1 lớp phân sao cho đủ rơm thì vừa hết đạm.

Sau đó, bắt đầu ủ đống theo quy trình sau:

Các lần đảo rơm sau sẽ thực hiện như sơ đồ trên và cần tuân thủ các nguyên tắc:

• Đảo đều nguyên liệu từ trên xuống dưới, rũ tơi rơm khi đảo.
• Có thể nén chặt rơm rạ vào ngày đầu, nhưng không nén vào các lần tiếp theo để tạo độ thông thoáng, đảm bảo đống ủ lên men tốt.
• Mỗi lần đảo cần kiểm tra và điều chỉnh độ ẩm của rơm. Nếu khô (vắt chặt tay không có nước chảy ra) thì phải bổ sung nước. Nếu ướt (nước chảy thành dòng khi vắt) thì cần phơi lại rồi mới ủ. Thông thường, người dân cần bổ sung thêm nước ở lần đảo thứ 3 trở đi.
• Nếu trời có gió mạnh hoặc nhiệt độ thấp, phải che phủ quanh đống ủ để giữ nhiệt và giữ ẩm.
• Nếu trời mưa to, cần tạo mái hình mui rùa cho đống ủ hoặc che đậy để tránh thấm nước vào sâu trong đống ủ.
• Đáy đống ủ phải thoát nước tốt.
• Nhiệt độ đống ủ thích hợp là khoảng 75°C – 80°C trong ngày thứ 4 – 7 kể từ sau khi ủ đống.

Khi kết thúc ủ đống, compost đạt tiêu chuẩn là độ ẩm 65% – 70%, pH = 7 – 7,5, rơm rạ có màu nâu hạt dẻ, còn nguyên hình sợi rơm, mùi dễ chịu, không có mùi khai của amoniac. Nguyên liệu dính chặt vào nhau như cục đất sét khi nắm chặt lại và không nát vụn khi gỡ ra.

Lên men phụ

Sau 14 – 16 ngày từ khi ủ đống và đảo nguyên liệu 4 lần trong giai đoạn lên men chính, vi sinh vật vẫn sẽ tiếp tục hoạt động và sinh nhiệt, gây mùn hóa. Lúc này, chúng ta cần tạo đống ủ thấp bằng ½ đống cũ để nhiệt độ trong đống ủ giảm xuống đạt 50°C – 55°C. Giai đoạn này gọi là lên men phụ, kéo dài trong 5 – 7 ngày.

Khi nhiệt độ chỉ còn 28°C – 30°C, tiến hành đưa nguyên liệu vào luống.

Vào luống

• Cần rũ tơi compost để tan hết hơi nóng, điều chỉnh độ ẩm sao cho khi bóp chặt tay, có nước rỉ ra ở kẽ ngón tay. 
• Xếp rơm thành các lớp đứng có độ dày 12cm – 14cm (lớp thứ nhất), bề mặt bằng phẳng, độ chặt tương đối.
• Tiếp theo, phủ lên lớp thứ nhất một lớp rơm dày 4cm – 5cm, ấn chặt vừa phải (lớp thứ 2) để cấy giống.
• Trung bình 1 tấn rơm rạ khô khi vào luống sẽ có diện tích 40 – 45m².

Trước khi vào luống, cần lưu ý một số vấn đề sau:

• Vệ sinh nền tường trong nhà hoặc lán trại.
• Nếu là nền xi măng, nền gạch thì không cần lót nilon và phải làm ướt nền. Đối với nền đất và giàn giá, cần đục lỗ trên nilon và lót xuống đáy để tránh đọng nước.
• Bố trí luống phải thuận tiện cho việc chăm sóc và thu hái
• Dùng vật liệu bằng nan tre, gỗ để làm gờ chắn luống nấm. Hoặc dùng bùn trát vào gờ luống để định hình và giữ ẩm cho luống

Cấy giống 

Giống được đựng trong chai hoặc túi nilon, trọng lượng khoảng 0,5kg/túi. Trước khi cấy, cần kiểm tra:

• Nhiệt độ luống nấm dưới 28°C.
• Mặt luống bị khô thì cần tưới bổ sung trước khi cấy 4 – 6 giờ.
• Túi giống chua hoặc mốc đen, xanh thì bỏ.

Quy trình cấy giống sẽ tiến hành như sau:

• Xé bao nilon, dùng tay bẻ tơi hạt giống rồi rắc đều lên bề mặt. Lượng giống cho 1m² là 300 – 350g.
• Dùng tay hoặc cào sắt (cào 5 răng 5cm) giũ nhẹ để hạt giống rơi xuống dưới lớp rơm khoảng 4 – 5cm.
• Dùng compost 2cm rắc đều, ấn nhẹ, lấp phẳng bề mặt luống, đảm bảo hạt giống chìm và tiếp xúc tốt với compost.
• Có thể dùng giấy báo đậy kín bề mặt luống (nếu trồng ít).
• Sau 4 – 5 ngày, trực tiếp tưới nước trên mặt báo (không để đọng) hoặc tưới nhẹ lên lớp rơm rạ bảo vệ để giữ ẩm.
• Sau 12 – 15 ngày cấy giống thì phủ đất.

Phủ đất

Nấm mỡ cần có lớp đất phủ trên bề mặt luống thì mới mọc lên. Lớp đất phù này có kết cấu viên, đất thịt nhẹ giàu hữu cơ, độ pH = 7 – 7,5, kích thước 0,3 – 1,5cm. Cách làm đất phủ:

• Dùng cuốc, xẻng đập nhỏ đất, dùng sàng để loại bỏ bột vụn, chỉ giữ phần có kích thước 0,3 – 1,5cm. Phần đất còn lại đem phơi khô
• Đất phủ dày 2,5 – 3cm; lượng đất khoảng 25 – 30 kg đất/1m2 luống nấm.
• Trước khi phủ, phải dọn sạch lớp giấy báo, kiểm tra đảm bảo sợi nấm mọc đều trên mặt luống và ăn sâu vào cơ chất, có màu trắng bạc như tàn thuốc lá.
• Nếu mặt luống khô, tưới cho ẩm đều.
• Đổ đất viên lên mặt luống, dùng tay hoặc bàn gạt san đều đất có chiều dày 2,5 – 3cm.
• Trong 3 – 4 ngày sau khi phủ đất, tưới nước nhiều lần cho đủ ẩm toàn bộ lớp đất phủ.
• Giảm lượng nước tưới trong các ngày tiếp theo, duy trì độ ẩm liên tục cho tới khi nấm mọc. 

Trong quá trình phủ đất, cần lưu ý đất phủ phải được khử trùng bằng cách: Phơi khô, xông foocmon 1 tháng trước khi phủ và chia làm 3 đợt:

• Đợt 1: 50% lượng đất
• Đợt 2: Sau 10 ngày, phủ tiếp 30%
• Đợt 3: Sau khi hái hết lứa nấm của đợt 2, phủ đất 20% lượng đất còn lại

Chăm sóc và thu hái nấm mỡ

Chăm sóc

Nấm mọc quả thể phụ thuộc vào thời tiết, nhiệt độ các đợt gió mùa đông bắc. Mùa đông trời rét đậm kéo dài có mưa phùn, nấm mọc liên tục.

Khi thấy nấm bắt đầu xuất hiện (hình các chấm nhỏ màu trắng như hạt ngô), cần điều chỉnh lượng nước tưới theo mật độ và độ lớn cây nấm. Nấm ra càng nhiều, càng lớn thì nước tưới cũng nhiều hơn, tuỳ thuộc vào thời gian và thời tiết để điều chỉnh. Khi tưới phải ngửa vòi hoặc cao vòi cách mặt luống 40 – 50cm để ẩm đều và không bị nát đất, tưới đi tưới lại 2  – 3 lần sao cho chỉ ẩm mà không có nước thấm nhiều xuống lớp giá thể. 

Giai đoạn chăm sóc, thu hái cần chú ý đến độ thông thoáng:

• Thời kỳ nuôi sợi chỉ cần thông khí vừa phải. ngày mở cửa 2 lần, mỗi lần 15 – 20 phút.
• Thời kỳ nấm mọc cần nhiều O2 tự nhiên, nồng độ CO2 trong phòng lên cao. Tăng cường mở cửa nhiều lần trong ngày để điều hoà không khí.
• Khi nhiệt độ trong phòng tăng cao, thông thoáng kém thì nấm phát triển nhanh, cuống dài và nhỏ, mũ bé và nhanh nở.
• Tưới nước không đủ (quá khô) nấm sẽ không lên khỏi mặt đất, cuống ngắn “gốc” phình to dạng củ, mũ lớn hơn bình thường, mọc lác đác.
• Độ ẩm không khí quá cao (độ ẩm bão hòa 100%) kéo dài nhiều ngày thì quả nấm xuất hiện vết đen, vi sinh vật và sâu bệnh xuất hiện nhiều.
• Lượng O2 không đủ nấm có dạng mũ bé, cuống to.
• Trao đổi không khí quá mạnh (gió lùa nhiều) khiến nấm có màu vàng, mũ có vảy.

Hái nấm

• Cần hái trước khi nấm rách màng bao, đường kính mũ nấm từ 2cm – 6cm, thích hợp cho việc bán tươi và chế biến.
• Dùng tay xoáy quả nấm nhẹ nhàng, lấy hết phần gốc và cuống nấm, dùng dao cắt ngang cuống nấm dài 0,5 – 1cm. Nếu nấm mọc thành cụm thì hái cả cụm, không hái tỉa.
• Dừng tưới nước 4 – 5 giờ trước khi hái để nấm không bị bẩn và gãy cuống. Sau khi hái xong phải nhặt bỏ gốc, “rễ già”, nấm nhỏ bị chết, bổ sung thêm đất phủ vào những nơi hao hụt do thu hái. Sau đó tưới nước bình thường.
• Quá trình thu hái, chăm sóc kéo dài khoảng 2 – 2,5 tháng, nếu nhiệt độ không khí cao hơn 25°C (mùa hè), cơ chất hết dinh dưỡng thì kết thúc vụ. Năng suất trung bình 1.000kg rơm rạ khô thu được 300 – 400kg nấm tươi.

Bảo quản nấm mỡ

Để bảo quản nấm mỡ, phương pháp hiệu quả nhất là sấy khô.

Máy sấy công nghiệp SASAKI cung cấp công nghệ sấy độc đáo hiện đại 3 trong 1 là sấy lạnh, sấy nhiệt, sấy bơm nhiệt trên 1 thiết bị sấy giúp các cơ sở chế biến và sản xuất có thể đa dạng hóa sản phẩm đầu ra. Máy sấy hoạt động dựa trên nguyên tắc ngưng tụ và tách nước kép trong buồng sấy, giúp độ ẩm sản phẩm sau sấy đạt độ ẩm tối ưu dưới 5%. Nhờ vậy, giúp kéo dài thời gian bảo quản hơn từ 6 tháng – 1 năm.

Cách trồng nấm mỡ đúng kỹ thuật nếu được áp dụng chính xác có thể giúp người nông dân có được vườn trồng đạt tiêu chuẩn, từ đó tăng năng suất và có nguồn thu nhập tốt cho gia đình.

Nguyễn Mạnh Hà

Nguyễn Mạnh Hà là Chuyên gia Giải pháp Công nghệ Chế biến với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành chế tạo máy và công nghệ. Ông chuyên tư vấn giải pháp tổng thể từ lựa chọn công nghệ, thiết kế dây chuyền, tối ưu công suất đến quy hoạch nhà máy, với chuyên môn về sấy lạnh, sấy thăng hoa, cấp đông sâu, nghiền mát, cô đặc và tiệt trùng. Ông đã đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp trong tối ưu sản xuất và nâng cao giá trị nông sản, thực phẩm Việt.