Hướng dẫn cách trồng cây chuối cho nhiều quả, da căng bóng

Ở nước ta, chuối là loại cây ăn quả xếp hàng đầu về tổng sản lượng và diện tích, năng suất trung bình có thể đạt 20 – 30 tấn/ha. Cách trồng cây chuối đúng kỹ thuật có thể giúp tăng năng suất, chất lượng và giá trị của cây chuối, đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Điều kiện tự nhiên tốt cho cây chuối

Chuối là loài thực vật dễ trồng, dễ đạt năng suất cao. Các mô hình trồng cây hữu cơ áp dụng cho các giống chuối hầu hết đều mang lại chất lượng vượt yêu cầu. Một số yêu cầu sinh thái cho cây chuối sinh trưởng và phát triển khỏe mạnh.

Ánh sáng

Cây chuối có khả năng thích ứng rộng với điều kiện cường độ ánh sáng thay đổi, cường độ ánh sáng thích hợp từ 1.000 – 10.000 lux. Ở nước ta, điều kiện ánh sáng rất phù hợp cho cây chuối phát triển. Do đó, nếu điều kiện che bóng hoặc quá dày có thể làm cây chuối vươn cao hơn, thời gian sinh trưởng dài hơn. 

Cây chuối yêu cầu nhiều ánh sáng trong thời kỳ ra hoa và quả lớn. Về độ dài ngày, chuối có thể phân hóa mầm hoa ở bất kỳ độ dài chiếu sáng nào khi cây đạt độ sinh trưởng nhất định. Có thể xem chuối là cây trung tính với quang chu kỳ.

Nhiệt độ 

Đây là yếu tố quyết định phân bổ, sinh trưởng và năng suất của cây. Chuối sinh trưởng và phát triển thuận lợi nhất ở khoảng nhiệt độ từ 25 – 350C, chậm hơn ở dưới 160C và ngừng sinh trưởng ở dưới 120C. 

Cây chuối sợ sương muối và thời tiết lạnh. Ở điều kiện nhiệt độ thấp, quả chuối nhỏ, phẩm chất kém và không cân đối. Nếu gặp tình trạng sương muối kéo dài, lá chuối xám lại và héo khô. Như vậy, bình quân nhiệt độ hàng năm ở nhiều tỉnh của nước ra lớn hơn 240C là nơi thích hợp cho cây chuối phát triển, đặc biệt là các tỉnh miền Nam.

Đất trồng 

Cây chuối có thể trồng trên nhiều loại đất, nhưng tốt nhất là chọn loại đất thịt nhẹ, đất phù sa, đất thoáng có cấu tượng tốt, tơi xốp, nhiều mùn, giữ ẩm, giàu dinh dưỡng, hoặc những vùng đất cao, dễ thoát nước như đất đồi. Đất trồng chuối nên có lớp đất mặt dày hơn 0,75m để rễ phát triển, hàm lượng sét và khả năng trao đổi cation trung bình khá. 

Vế hóa tính đất, chuối cần các chất khoáng như P, N, K, Mg, Ca. Độ pH đất trong khoảng từ 4,5 – 8, tốt nhất là 6 – 7.5. Nếu đất quá chua hoặc kiềm sẽ gây ra thiếu vi lượng trong đất, ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất.

Nước tưới

Chuối cần rất nhiều nước, yêu cầu lượng mưa hàng tháng lớn, khoảng 100 – 200mm. Yêu cầu tưới nước được xác định sau khi kiểm tra tình trạng cây, độ ẩm đất và điều kiện thời tiết. Tuy nhiên, nhìn chung, đối với kỹ thuật trồng chuối cấy mô, cần tưới 2 – 3 ngày/lần vào thời kỳ sau khi trồng 1 tháng và 1 tuần/lần vào thời kỳ sau đó sao cho duy trì độ ẩm đất 70 – 80%

Chọn giống

Cây chuối (Musa paradisiaca L.) thuộc họ Chuối (Musaceae), là một loại quả quý phổ biến ở nước ta. Chuối chứa nhiều chất dinh dưỡng như protein, đường, lipit, vitamin A, B1, B2, C,… và các chất khoáng như P, Ca, Fe, Na, K,… Người trồng có  thể chọn giống như sau: 

• Chọn giống dạng chồi: chọn con chuối khỏe, mập, không sâu bệnh, cao 0.8 – 1m, cắt sạch rễ và ⅔ lá.
• Chọn giống dạng củ: Nguyên củ hoặc chẻ ra nhiều mảnh, mỗi mảnh có 2 – 3 mầm ngủ. 

Trước khi trồng, nên xử lý các con chuối với thuốc diệt khuẩn Bordeaux 2% hoặc Benlat C để đảm bảo không bị nhiễm sâu bệnh gây hại trong quá trình cây phát triển.

Gió bão

Gió bão là yếu tố gây thiệt hại khó khắc phục nhất nên cần quan tâm khi dựng vườn trồng, Gió lớn làm rách lá, ảnh hưởng đến quang hợp, làm giảm năng suất. Bão khiến cây bị tróc gốc, gãy thân, gãy bẹ, làm hỏng hệ thống rễ, tạo điều kiện cho bệnh héo rũ Panama phát triển. Để khắc phục yếu tố khí hậu này, cần trồng hàng cây chắc gió và áp dụng các biện pháp chống đổ ngã.

Kỹ thuật trồng chuối

Người dân cần lưu ý đến các kỹ thuật trồng chuối như sau:

Thời vụ 

Cây chuối có thể trồng quanh năm nhưng tốt nhất là vào đầu mùa mưa:

• Vùng Đồng bằng Bắc Bộ: Từ tháng 9 đến tháng 11
• Vùng khác: Từ tháng 6 đến tháng 8

Đây là thời điểm cây con sinh trưởng thuận lợi và tỷ lệ sống cao.

Mật độ trồng 

Mật độ trồng chuối phụ thuộc vào giống:

• Trồng dày: Giống thấp cây, tán lá hẹp như chuối ngự, chuối tiêu lùn
• Trồng thưa: Các loại như chuối tiêu cao, chuối tiêu vừa, chuối gòn, chuối lá…

Mật độ trồng phổ biến khoảng 1.000 cây/ha, khoảng cách 3m x 3m (1.100 cây/ha) hoặc 3 x 2,5m (1.300 cây/ha).

Nếu trồng với mật độ dày, cần lưu ý chọn cây giống đều để tránh hiện tượng lấn át, tranh giành ánh sáng và dinh dưỡng giữa các cây. Đồng thời, bón phân đúng mức và phòng tránh kịp thời bệnh đốm lá cho cây. Trồng dày hợp lý có thể giúp vườn sớm được che bóng, ít cỏ dại, tạo điều kiện nóng ẩm phù hợp với cây chuối.

Cách trồng 

Đào hố có kích thước 40cm x 40cm x 40cm. Nếu nơi đất trồng bị nhiễm sâu bệnh, cần hun vỏ trấu để xử lý. Phủ lớp trấu dày 15 – 30cm (75 – 150 tấn/ha) trên mặt ruộng và đốt. Sau đó để mấy ngày cho đất nguội rồi mới trồng cây.

Thời điểm thích hợp để trồng cây là sáng sớm hoặc chiều mát. Cây cần tưới đủ nước trước khi trồng. Di chuyển cây ra ruộng, đặt các cây bên cạnh hố đã chuẩn bị sẵn. Để tránh tổn thương rễ, phần đáy của túi bầu cần phải xé bỏ trước. 

Đặt cây vào hố rồi lấp một phần đất lên để cây đứng vững, sau đó lột túi bầu nhẹ nhàng bằng cách rút lên. Cuối cùng, lấp hết chỗ đất còn lại. Sau 2 – 6 tuần sẽ xuất hiện những lá mới đầu tiên.

Cây chuối cần tưới nước sau khi trồng. Khác với cách trồng chuối từ quả, cây chuối cấy mô khi nhỏ chịu hạn kém hơn so với trồng bằng củ hoặc chồi bên, nên cần chăm sóc thời kỳ sau trồng 3 – 4 tháng. Cùng với việc giữ đất ẩm, cần làm sạch cỏ, che phủ đất, bón phân hữu cơ và vô cơ theo quy trình.

Khi đưa cây ra ngoài ruộng, cây chuối cấy mô vẫn sạch bệnh, nhưng giai đoạn đầu rất dễ nhiễm sâu bệnh gây hại. Vì vậy, cần áp dụng các biện pháp phòng trừ để cây sinh trưởng tốt.

Bón phân

• Lượng phân bón:

Lượng phân bón trung bình cho 1ha chuối thường là 200kg N + 80kg P2O5 + 200kg K2O. Tuy nhiên, còn tùy vào loại đất, nếu đất chua thì bón thêm vôi sẽ có hiệu quả cao hơn. Lượng phân bón còn tùy thuộc vào sản lượng thu hoạch. 

Ví dụ: để thu hoạch 32 tấn quả/ha, cây cần 80kg N + 49 kg P2O5 + 1.145kg K2O.

Chuối yêu cầu lượng kali và đạm lớn. Đây là 2 yếu tố quan trọng đối với năng suất. Ngoài ra, tỷ lệ canxi và magiê cũng rất có ý nghĩa do chúng giúp phát huy hiệu lực của kali. Cùng với đó, để đảm bảo quả chuối có phẩm chất tốt, phun kẽm và bón cho cây với liều lượng 5 -10 kg/ha, phun 1 – 3 lần trong 1 vụ.

• Cách bón:

Bón lót: 10kg – 15kg phân chuồng hoại mục, 60g Urea, 145g SA, 200g Supe lân, 200g KCl.

Đào 1 rãnh vòng quanh cách gốc 20cm – 30cm. Rắc phân kín vào, dùng rơm rạ ủ và tưới nhẹ để giữ ẩm.

Bón thúc:

Lưu ý: Với diện tích rộng, có thể hòa tan phân vào bể nước rồi dùng máy bơm nước tưới đều lên các gốc chuối. 

Làm cỏ 

Làm cỏ sau khi trồng 30 – 45 ngày, làm liên tục trong suốt thời kỳ sinh trưởng của cây.

Trồng dặm

Sau khi trồng 1 tháng, nếu cây phát triển kém thì trồng dặm bằng những cây tốt để phát triển kịp với những cây trồng trước. Với những cây mọc kém, dùng dao chặt ngang thân, cách gốc 20cm – 30cm giúp lá non dễ mọc ra

Tưới nước

Chuối cần rất nhiều nước nên cần thường xuyên giữ ẩm bằng cách tưới ngập vào rãnh hoặc thiết kế hệ thống tưới có ống dẫn đục lỗ trực tiếp đưa nước vào từng gốc cây. Bên cạnh đó, cần liên tục kiểm tra đồng ruộng để bổ sung nước kịp thời.

Tỉa cây con

Nên tỉa cây con 1 lần/tháng để tránh cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng,… Trong điều kiện chăm sóc tốt, có thể để các cây con gối nhau, mỗi bụi có 3 – 4 cây con phát triển (bỏ cây yếu, nằm sát nhau, chỉ để 1 cây mẹ và 2 – 3 cây con). Các cây có thời gian sinh trưởng cách nhau 6 tháng tuổi. Cần lưu ý cắt xa nải chuối 20cm – 30cm tránh vết cắt có thể bị thối, ảnh hưởng đến nải chuối.

Đồng thời, thường xuyên cắt bỏ các lá già, lá khô xung quanh thân chuối để tập trung dinh dưỡng và hạn chế nguồn bệnh.

Phòng, trừ sâu bệnh 

Cây chuối thường bị một số loại sâu ăn lá phá hoại như châu chấu, bọ nẹt, bọ cánh cứng gặm vỏ, rệp hút nhựa và quả non, tuyến trùng phá hoại rễ. Có thể xử lý bằng vôi bột, phun thuốc trừ sâu bệnh hại sau khi cây trổ buồng:

– Thuốc trừ sâu: Basudin, Tricel 48EC

– Thuốc trừ nấm bệnh: Boocdo, Sulfex 80WG, Aliet, Zinep,…)

Phun phòng trừ sâu bệnh hại quả non, cần bao bằng nilon để tránh rám quả.

Thu hoạch và bảo quản chuối

Thu hoạch

Buồng chuối đạt tiêu chuẩn phải thẳng, quả tròn đều, màu xanh tự nhiên, đảm bảo chất lượng thương phẩm.

Thời điểm thích hợp để thu hái là khi độ già đạt 85% – 90%. Lúc vỏ chuối còn xanh thẫm, quả lớn hết cỡ, đầy đặn, không còn gờ cạnh, thịt chuối màu trắng ngà đến vàng ngà. Độ chín thu hái thường từ sau 115 ngày – 120 ngày phát triển, tính từ khi trổ hoa. 

Khi thu hoạch cần tránh buồng chuối không rơi xuống, tránh chuối bị bẩn, bị dập quả hay sây sát. Sau khi cắt nên dựng ngược buồng chuối cho chảy bớt nhựa trong 2 – 3 ngày. Cần cắt bỏ cây mẹ sau khi thu hoạch.

Bảo quản

Trong quá trình vận chuyển, chuối có thể nhiễm bệnh nên cần có các biện pháp phòng bệnh trước khi bảo quản dài ngày.

Có thể tách chuối ra từng nải nguyên hoặc quả rời theo khối lượng quy định rồi đựng trong túi nilon có đục lỗ từ 2% – 4% diện tích rồi cho vào thùng các-tông hoặc sọt. Mỗi thùng có 15kg – 25kg chuối. Có thể bảo quản cả buồng bọc trong túi PE, xếp dựng đứng trên giá hoặc treo trên móc trong kho.

Trường hợp phải chở đi xa, có thể bọc buồng chuối bằng rơm, rạ, hoặc lá chuối khô, giấy…Có thể nhúng vào dung dịch Tecto 0,2% để bảo quản tốt hơn.

Hiện nay, chuối sấy được ưa chuộng nhờ có nhiều công dụng và hàm lượng dinh dưỡng dồi dào. Để chuối sau khi sấy vẫn giữ trọn vẹn hương vị, người dân có thể tham khảo máy sấy công nghệ hiện đại SASAKI. Máy sấy trái cây này áp dụng hệ thống hoạt động tuần hoàn khí kín, giữ nhiệt và không khí ở trong buồng sấy, không lấy nhiệt từ môi trường nên sản phẩm đảm bảo nguyên màu – nguyên mùi – nguyên vị. Đồng thời, 1000 chương trình sấy hoàn toàn tự động giúp người nông dân tiết kiệm được nhiều thời gian và công sức trong quá trình sấy.

Xem thêm:

• Cách làm chuối tây sấy ngon hấp dẫn đơn giản
• TOP 3 cách làm chuối sấy dẻo ngon giữ nguyên được hương vị

Cách trồng cây chuối không quá khó vì cây không yêu cầu quá nghiêm khắc về điều kiện trồng. Chỉ cần tuân thủ đúng phương pháp, cây sẽ cho ra quả đẹp và năng suất cao, mang lại hiệu quả kinh tế tốt nhất. 

Nguyễn Mạnh Hà

Nguyễn Mạnh Hà là Chuyên gia Giải pháp Công nghệ Chế biến với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành chế tạo máy và công nghệ. Ông chuyên tư vấn giải pháp tổng thể từ lựa chọn công nghệ, thiết kế dây chuyền, tối ưu công suất đến quy hoạch nhà máy, với chuyên môn về sấy lạnh, sấy thăng hoa, cấp đông sâu, nghiền mát, cô đặc và tiệt trùng. Ông đã đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp trong tối ưu sản xuất và nâng cao giá trị nông sản, thực phẩm Việt.