Công dụng của lá xương xông và các bài thuốc hiệu quả

Lá xương xông là một vị thuốc quý trong kho tàng dược liệu Việt Nam, có hiệu quả trong điều trị nhiều bệnh lý ở người. Không những vậy, ta có thể sử dụng lá xương sông như một loại gia vị cho món ăn thêm hấp dẫn.

Bài viết sau sẽ thông tin chi tiết hơn về từng công dụng của loại lá đặc biệt này. 

Tổng quan về cây xương xông

Cây xương sông có tên gọi khác là húng ăn gỏi, tên khoa học Blumea lanceolaria (Roxb), thuộc họ Cúc Asteraceae.

Đặc điểm

Cây là thực vật thân thảo, chiều cao từ 0,6 – 2m, sống khoảng 2 năm. Thân cây mọc thẳng và có rãnh dọc thân. Lá hình ngọn giáo, gốc thuôn dài, chóp nhọn, mép có răng cưa, gân nổi rõ trên phiến, cuống lá có thể có tai ngắn, kích thước của lá trên nhỏ hơn lá dưới gốc. 

Từ nách các lá sẽ mọc ra hoa xương sông theo cụm 2 – 4 hoa, có màu vàng nhạt. Xung quanh hoa cái có tràng 3 răng, ở giữa hoa lưỡng tính có tràng 5 răng. Quả bế hình trụ, có 5 cạnh. Tháng 1 – 2 ra hoa, tháng 4 – 5 sai quả.

Cây xương sông mọc hoang ở ven vệ đường hoặc ven rừng, có nguồn gốc từ Malaysia và Ấn Độ. Ở nước ta, cây được trồng nhiều để làm thuốc và gia vị.

Bộ phận thường được dùng của cây xương sông là lá, có thể dùng tươi, phơi khô trong bóng râm hoặc sấy nhẹ đến khi khô.

Bạn có thể tham khảo thêm về ưu điểm của phương pháp sấy lạnh dược liệu đảm bảo tiêu chí 3 nguyên: NGUYÊN MÀU – NGUYÊN MÙI – NGUYÊN VỊ.

Thành phần hóa học

Theo Y học cổ truyền, lá xương sông có vị cay, đắng, tính ấm, đi vào kinh vị, phế, đại, trường. Các nghiên cứu khoa học cho thấy, trong lá cây chứa

• 0,24% tinh dầu với thành phần chủ yếu là methylthymol (94,96%), p-cymene (3,28%), limonen (0,12%).
• 0,24% tinh dầu có thành phần chủ yếu là methylthymol (94,96%)
• P-cymene (3,28%)
• limonen (0,12%).

Với những thành phần trên, lá xương sông mang đến rất nhiều công dụng cho người sử dụng.

Tác dụng của lá xương xông

Lá xương sông là vị thuốc quý chữa được nhiều bệnh lý ở con người: 

Chữa thấp khớp

Nếu bị đau nhức xương khớp, giã nát lá xương sông cho nóng rồi chườm lên vùng đau nhức hoặc viêm tấy. Bạn cũng có thể bó lá và để qua đêm. Số lượng lá sử dụng phụ thuộc vào diện tích vùng bị đau.

Chữa viêm họng

Tương tự công dụng của lá húng chanh. Dùng từ 5 – 10 lá xương sông bánh tẻ, rửa sạch, để ráo rồi đập nhẹ để loại bỏ tinh dầu.

Sau đó, nhúng vào giấm rồi ngậm, kiên trì thực hiện trong 1 tuần sẽ thấy hiệu quả. Các trường hợp viêm thanh quản, viêm amidan, mất tiếng cũng có thể sử dụng.

Chữa ho có đờm, trẻ em nôn trớ

Rửa sạch 2 – 3 lá xương sông bánh tẻ rồi thái nhỏ, cho vào bát con cùng 5 thìa mật ong, đem hấp cách thủy khoảng 10 phút rồi lấy ra, chắt lấy nước rồi cho trẻ uống nhiều lần trong ngày.

Chữa đầy bụng, khó tiêu

Chuẩn bị 30g lá xương sông, 30g tía tô, 10g sinh khương, 10g hậu phác, 10g chỉ xác, 10g trần bì. Sau đó sắc với 3 bát nước, đun sôi trong 10 phút rồi rót ra bát uống dần.

Chữa nhức răng

20g rễ xương sông rửa sạch phơi khô, 10g hoàng liên, cho vào chai ngâm cùng rượu trong 10 ngày là dùng được, sau đó lấy bông chấm thuốc bôi vào răng lợi.

Chữa ho do cảm lạnh

Sử dụng lá xương xông kết hợp lá hẹ, lá húng chanh, mỗi thứ 10g. Cho tất cả các nguyên liệu vào hấp với đường phèn hoặc mật ong, ngậm nhiều lần trong ngày.

Chữa dị ứng ngoài da, nổi mề đay

Dùng lá xương sông và lá khế với lượng bằng nhau (5 – 10 lá), lá chua me đất bằng ½ lá xương sông. Đem tất cả nguyên liệu rửa sạch, giã nát, hòa nước uống, bã xoa lên chỗ nổi mề đay. Thực hiện đều đặn hàng ngày sẽ thấy tình trạng bệnh thuyên giảm.

Chữa chảy máu cam

Dùng 2 – 3 lá xương sông rửa sạch, vò nát rồi nhét vào lỗ mũi, công dụng rất hiệu quả.

Xem thêm:

• Cây hương thảo có tác dụng gì? Các phương pháp sấy đơn giản
• Công dụng và cách dùng lá sả sấy khô đơn giản tại nhà

Cây xương sông rất quen thuộc với người Việt Nam chúng ta, mang lại rất nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khỏe. Bên cạnh đó, loại cây này cũng là nguyên liệu chế biến rất nhiều món ngon hàng ngày cho gia đình.

Các món ăn từ rau xương xông

Một số món ăn từ lá xương xông:

Lá xương sông cuộn thịt bằm

Nguyên liệu

• Lá xương sông lành lặn, chọn lá bánh tẻ, không quá già, cũng không quá non
• Thịt băm
• Hành hoa, hạt tiêu, gia vị

Cách thực hiện

• Rửa sạch lá xương sông, để ráo, đập dập phần xương lá cho mềm để cuộn thịt dễ hơn.
• Thịt băm nhuyễn cùng hành hoa thái nhỏ, cho gia vị và hạt tiêu vào trộn đều. 
• Sau khi trộn xong, lấy thịt đặt vào từng phiến lá, cuộn thành chả. Phần cuống là dư cắt bỏ rồi lấy tăm xiên để giữ lá không bung và gắn với miếng chả khác
• Cho dầu vào chảo đun sôi, rồi từ từ thả các miếng chả vào chảo chiên, để nhỏ lửa. Trong khi chiên thì lật đều hai mặt đến khi lớp vỏ có màu vàng cánh gián và mùi thơm. 
• Cho ra đĩa, chấm cùng nước mắm là hoàn thành.

Canh trai nấu lá lốt xương sông

Nguyên liệu

• Trai: 500g
• Lá lốt
• Lá xương sông
• Rau thì là, gừng, ớt tươi, hành, cà chua, gia vị

Cách thực hiện

• Trai rửa sạch, cho vào nồi nước cùng ít bột chanh, luộc khoảng 5 phút
• Khi luộc, dùng đũa khuấy đều để tách vỏ và nhân trai. Phần nhân để riêng ra bát, rồi gạn lấy nước luộc để nấu canh.
• Nhặt rau, rửa sạch, để ráo, gừng cạo vỏ rửa sạch, rau cắt nhỏ vừa ăn, ớt băm nhỏ
• Nặn sạch đầu đen của trai, rửa sạch rồi thái nhỏ, ướp với gừng đập dập, băm nhỏ với ít bột nêm.
• Cho dầu vào phi thơm hành khô, thêm trai và cà chua vào xào, thêm hạt nêm rồi đảo đều cho ngấm.
• Cho nước luộc trai vào rồi đun sôi, nêm vừa miệng rồi tắt bếp là hoàn thành.

Lá xương sông nấu canh cá

Nguyên liệu

• 500g cá tươi (loại cá có thể tùy chọn theo sở thích)
• 5 quả chuối xanh
• 100g lá xương sông, rau ngót
• Mẻ, dầu ăn, gia vị

Cách thực hiện

• Làm sạch cá, bỏ ruột và phân. Chuối gọt vỏ, thái miếng bằng 2 đốt ngón tay, ngâm nước muối để không bị thâm. Lá xương sông và rau ngót rửa sạch, thái nhỏ
• Cho cá vào rán sơ để chắc thịt, sau đó gắp ra cho vào nồi
• Cho chuối vào cùng chảo vừa rán cá, xào qua vài phút
• Cho chuối đã xào vào nồi cá, thêm mẻ hòa cùng nước lạnh, nêm muối và đun sôi.
• Thêm lá xương sông vào nồi đang sôi, nêm gia vị cho vừa miệng, đợi sôi thêm 1 phút nữa là hoàn thành.

Cà bát xào tía tô lá xương sông

Nguyên liệu

• 500g cà bát
• Rau tía tô, lá xương sông, lá lốt

Cách thực hiện

• Cà bát rửa sạch, thái miếng vừa ăn, ngâm cùng ít giấm để không thâm. Lá lốt, lá tía tô, lá xương sông rửa sạch, thái nhỏ. Đun sôi nước để luộc cà khoảng 2 phút. Cà luộc xong vớt ra để ráo nước.
• Phi tỏi rồi xào cà, cho thêm nước vào om đến khi mềm, nêm gia vị vừa ăn rồi cho thêm lá xương sông, lá tía tô vào là hoàn thành.

Lá xương xông có rất nhiều công dụng nổi bật. Vì vậy, bạn có thể sử dụng trong các món ăn hàng ngày của gia đình, vừa tạo gia vị cho món ăn ngon, vừa tốt cho sức khỏe. 

Nguyễn Mạnh Hà

Nguyễn Mạnh Hà là Chuyên gia Giải pháp Công nghệ Chế biến với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành chế tạo máy và công nghệ. Ông chuyên tư vấn giải pháp tổng thể từ lựa chọn công nghệ, thiết kế dây chuyền, tối ưu công suất đến quy hoạch nhà máy, với chuyên môn về sấy lạnh, sấy thăng hoa, cấp đông sâu, nghiền mát, cô đặc và tiệt trùng. Ông đã đồng hành cùng hàng trăm doanh nghiệp trong tối ưu sản xuất và nâng cao giá trị nông sản, thực phẩm Việt.