Phương pháp sấy dược liệu có tinh dầu giữ nguyên dược tính
Không chỉ đem tới nhiều lợi ích về mặt sức khỏe, dược liệu chứa tinh dầu còn là nguồn nguyên liệu quan trọng của nhiều ngành công nghiệp khác như mỹ phẩm và thực phẩm. Chính vì vậy, phương pháp sấy dược liệu có tinh dầu rất quan trọng. Phải làm thế nào để chế biến dược liệu mà vẫn giữ được màu, mùi và hoạt chất, đồng thời bảo quản được trong thời gian dài?
Việc phơi sấy dược liệu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại dược liệu, sản lượng, yêu cầu về độ ẩm an toàn của thành phẩm và điều kiện thiết bị của từng phương pháp sấy.
Tóm tắt nhanh: Tinh dầu là nhóm chất dễ bay hơi, nên dược liệu chứa tinh dầu cần được sấy ở nhiệt độ thấp. Với các dược liệu chứa hoạt chất dễ bay hơi, nhiệt độ sấy thường không quá 40°C. Máy sấy lạnh cho phép cài đặt và giữ ổn định mức nhiệt thấp này trong buồng kín, nhờ đó thành phẩm giữ được màu và mùi tốt hơn so với phơi nắng hay sấy nóng.
Dược liệu chứa nhiều tinh dầu
Những dược liệu chứa nhiều tinh dầu gồm:
- Lá cây: bạc hà, tràm, bạch đàn…
- Hoa: hoa hồng, hoa nhài, hoa bưởi…
- Quả và vỏ quả: sa nhân, thảo quả, hồi, quế, vỏ cam, vỏ quýt…
- Gỗ: long não, vù hương…
- Thân rễ: gừng, nghệ…
Tính chất chung của nhóm dược liệu này là có mùi thơm đặc trưng và các hợp chất tạo mùi rất dễ bay hơi. Vì vậy, chúng dễ mất màu, mất mùi và giảm chất lượng nếu chế biến không đúng cách, đặc biệt khi sấy vỏ quýt, vỏ cam, vỏ chanh. Do đó, cơ sở chế biến cần lựa chọn phương pháp sấy và cách bảo quản hợp lý ngay từ đầu.
Các phương pháp sấy dược liệu có tinh dầu
Có nhiều cách làm khô dược liệu, từ thủ công đến công nghiệp. Mỗi cách cho ra chất lượng thành phẩm khác nhau.
Phơi nắng
Đây là phương pháp thông dụng vì áp dụng được cho nhiều loại dược liệu và gần như không tốn chi phí đầu tư. Tuy nhiên, nắng gắt dễ khiến dược liệu mất màu, còn các hợp chất tạo mùi trong nhóm chứa tinh dầu thì bay hơi nhiều. Cách này cũng phụ thuộc thời tiết và khó kiểm soát vệ sinh.
Phơi trong bóng râm
Phương pháp này thường áp dụng cho dược liệu dễ biến màu, dễ hỏng hoạt chất dưới ánh nắng mặt trời, trong đó có nhóm dược liệu chứa tinh dầu. Nhược điểm là thời gian làm khô kéo dài, và nếu độ ẩm không khí cao thì nguyên liệu dễ bị mốc.
Sấy nhiệt
Sấy nhiệt giúp chủ động thời tiết và rút ngắn thời gian so với phơi. Tuy nhiên với dược liệu chứa tinh dầu, nhiệt độ cao dễ làm bay hơi phần lớn hương thơm và làm sẫm màu lá, hoa.
Sấy lạnh
Công nghệ sấy lạnh làm khô bằng không khí đã tách ẩm ở nhiệt độ thấp trong buồng kín. Với các dược liệu chứa tinh dầu, hoạt chất dễ bị nhiệt độ cao phá hủy hoặc dễ bay hơi, nhiệt độ sấy thường không được quá 40°C. Sấy lạnh cho phép cài đặt và duy trì ổn định mức nhiệt này, đồng thời hạn chế bụi bẩn từ môi trường bên ngoài.
Nhiệt độ sấy tham khảo theo nhóm dược liệu
| Nhóm dược liệu | Đặc điểm | Nhiệt độ tham khảo |
|---|---|---|
| Lá chứa tinh dầu (bạc hà, tràm) | Mỏng, rất dễ bay mùi và ngả màu | Không quá 40°C |
| Hoa (hoa hồng, hoa nhài, cúc) | Cánh mỏng, dễ nát và mất màu | Không quá 40°C |
| Vỏ quả có tinh dầu (cam, quýt, chanh) | Tinh dầu tập trung ở lớp vỏ ngoài | Không quá 40°C |
| Thân rễ (gừng, nghệ) | Dày, nhiều nước, cần thời gian sấy dài hơn | Theo hướng dẫn kỹ thuật cho từng sản phẩm |
Mức nhiệt trên mang tính tham khảo. Thông số cụ thể cần được xác định qua sấy thử với chính nguyên liệu của cơ sở.
Xem thêm: Dược liệu sấy lạnh và sấy thủ công khác gì nhau?
Quy trình sấy dược liệu có tinh dầu
- Bước 1. Thu hái đúng thời điểm: thu hái vào ngày khô ráo, chọn nguyên liệu không sâu bệnh, không dập nát.
- Bước 2. Sơ chế nhanh: loại bỏ tạp chất, phần hỏng. Hạn chế ngâm rửa lâu trong nước vì có thể làm thất thoát hoạt chất tan trong nước, sau đó để ráo bề mặt.
- Bước 3. Cắt hoặc để nguyên: tùy yêu cầu sản phẩm mà cắt nhỏ để nhanh khô, hoặc giữ nguyên hình dạng với các loại bán theo hình thức như hoa khô.
- Bước 4. Sấy ở nhiệt độ thấp: trải một lớp mỏng, đều trên khay, chọn chương trình sấy phù hợp với nhóm dược liệu và lưu lại để dùng cho các mẻ sau.
- Bước 5. Làm nguội và đóng gói: để nguội hoàn toàn rồi đóng gói kín. Với dược liệu chứa tinh dầu, nên dùng bao bì tránh sáng và hạn chế mở ra mở vào, vì tinh dầu tiếp tục bay hơi trong quá trình lưu kho.
Phương pháp sấy dược liệu bằng máy sấy lạnh SASAKI
Máy sấy lạnh SASAKI hoạt động theo nguyên tắc sấy ngưng tụ tuần hoàn khí kín, giúp tiết kiệm điện so với máy sấy nhiệt truyền thống và giữ màu, mùi của sản phẩm tốt hơn. Máy có dải nhiệt rộng, nên cơ sở có thể cài đặt mức nhiệt thấp phù hợp cho dược liệu chứa tinh dầu, đồng thời vẫn dùng được cho các nguyên liệu khác cần nhiệt cao hơn.
Điểm quan trọng với dược liệu là khả năng lưu chương trình sấy cho từng loại nguyên liệu. Khi đã có công thức sấy ổn định cho bạc hà, hoa cúc hay vỏ quýt, các mẻ sau chỉ cần gọi lại chương trình, nhờ đó chất lượng giữa các lô hàng đồng đều hơn, thuận lợi khi cung cấp cho nhà máy đông dược hoặc cơ sở làm trà thảo mộc.
Tham khảo thêm dòng máy sấy lạnh SASAKI và bài máy sấy lạnh dược liệu.
Chọn máy sấy dược liệu theo sản lượng
| Quy mô | Dòng máy gợi ý | Công suất sấy |
|---|---|---|
| Hộ kinh doanh, cơ sở nhỏ, nghiên cứu sản phẩm | SASAKI All In One SSKMD100 | 100kg nguyên liệu tươi/mẻ |
| Cơ sở nhỏ đến trung bình | SASAKI All In One SSKMD200 | 200kg nguyên liệu tươi/mẻ |
| Xưởng chế biến dược liệu, nhà máy | SASAKI SSKMD500 đến SSKMD2500 | 500kg đến 2.500kg/mẻ |
Tùy sản lượng, doanh nghiệp có thể chọn máy công suất lớn hay nhỏ. Cần lưu ý rằng chất lượng thành phẩm phụ thuộc chủ yếu vào chương trình sấy và cách sơ chế, chứ không phụ thuộc vào việc máy có công suất lớn hay nhỏ.
SASAKI hỗ trợ 100% chi phí sấy mẫu, nên cơ sở có thể mang chính dược liệu của mình đến sấy thử để xác định nhiệt độ và thời gian phù hợp trước khi đầu tư.
Câu hỏi thường gặp về sấy dược liệu có tinh dầu
Vì sao dược liệu có tinh dầu không nên sấy ở nhiệt độ cao?
Các hợp chất tạo mùi trong tinh dầu rất dễ bay hơi. Khi gặp nhiệt độ cao, phần lớn hương thơm thoát ra ngoài, đồng thời lá và hoa dễ ngả màu, khiến sản phẩm mất giá trị.
Nên sấy dược liệu có tinh dầu ở bao nhiêu độ?
Với dược liệu chứa hoạt chất dễ bay hơi, nhiệt độ sấy thường không quá 40°C. Mức cụ thể cho từng loại nên được xác định qua sấy thử.
Có nên rửa dược liệu trước khi sấy không?
Chỉ nên làm sạch nhanh và để ráo. Ngâm rửa lâu có thể làm thất thoát các hoạt chất tan trong nước và kéo dài thời gian sấy.
Bảo quản dược liệu sau sấy thế nào để giữ mùi?
Đóng gói kín ngay sau khi nguội, dùng bao bì tránh sáng, để nơi khô ráo, thoáng mát và hạn chế mở bao nhiều lần.
Có thể sấy thử dược liệu trước khi mua máy không?
Có. SASAKI hỗ trợ 100% chi phí sấy mẫu. Bạn mang nguyên liệu đến để đội ngũ kỹ thuật sấy thử và tư vấn công suất máy phù hợp.
SASAKI – Giải pháp công nghệ bảo toàn giá trị thực phẩm
- Hotline Dự Án: 0968 723 079
- CSKH & Kỹ thuật: 0868 560 268
- Email: sales@sasaki.com.vn
- Fanpage: https://www.facebook.com/SasakiVietNamChinhThuc
- Nhà máy sản xuất: Lô 3, đường TS8, KCN Tiên Sơn, Tiên Du, Bắc Ninh
- Văn phòng Hà Nội: Số 5/299 Tây Sơn, Đống Đa, Hà Nội
- Văn phòng TP.HCM: Số 825 Âu Cơ, Phường Phú Thọ Hòa, TP. Hồ Chí Minh
Chủ tịch Tập đoàn nông nghiệp hữu cơ Orgen Corp
SASAKI luôn theo đuổi 5 lợi ích cốt lõi để từ đó không ngừng phát triển, không ngừng cống hiến. Năm lợi ích đó là: “Lợi ích cho khách hàng, lợi ích cho nhân viên, lợi ích cho môi trường, lợi ích cho đất nước và cuối cùng là lợi ích cho doanh nghiệp”.
